Obezite d\u00fcnya genelinde epidemik bir sorun olarak yer almaktad\u0131r. G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e do\u011fal \u00fcr\u00fcnlerden paketlenmi\u015f \u00fcr\u00fcnlere ge\u00e7i\u015f art\u0131\u015f g\u00f6stermekte ve buda beraberinde obeziteyi artt\u0131rmaktad\u0131r. D\u00fcnya genelinde erkeklerde %36 kad\u0131nlarda %38 oran\u0131nda g\u00f6z\u00fckmektedir. Obezite v\u00fcc\u00fcd kitle endeksinin(VK\u0130) 25 ve \u00fcst\u00fc olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. VK\u0130 < 18.D\u00fc\u015f\u00fck kilolu, 18.5 \u2013 24 Normal kilolu, 25 \u2013 29 Y\u00fcksek kilolu, 30 \u2013 34 Obez, 35 \u2013 39 Klinik obez, > 40 Morbid obezdir. Obezite, 2013 y\u0131l\u0131nda Amerekikan t\u0131p birli\u011fi karar\u0131 ile bir hastal\u0131k olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Obezite bir \u00e7ok hastal\u0131k i\u00e7in beraberinde risk te\u015fkil etmektedir. Kalp damar t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131, kalp yetmezli\u011fi, hipertansiyon, uyku apnesi, solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131, ast\u0131m, beyin kanamas\u0131, diabetes mellitus, adet d\u00fczensizlikleri, depresyon, \u00f6zg\u00fcven eksikli\u011fi gibi rahats\u0131zl\u0131klara yola\u00e7abilir. <\/p>\n\n\n\n
Son 30 y\u0131l i\u00e7erisinde beslenme ve \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin de\u011fi\u015fimi ile obezitede art\u0131\u015f bildirilmektedir. Obez bireylerin, obez olmayan bireyler gibi beslenmesine ra\u011fmen kilo art\u0131\u015flar\u0131 olmaktad\u0131r. Bu sonu\u00e7; obezitede enerji restorasyonun ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterdi\u011fi i\u00e7in \u00f6nemli yere sahiptir. \u00d6rne\u011fin yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bireyler toplum taraf\u0131ndan obez olarak bilinmesine ra\u011fmen baz\u0131 yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131na sahip ki\u015filer obez de\u011fillerdir. Yeme davran\u0131\u015f\u0131 ve metobolik durumun(enerji resterasyonu) her zaman beklendi\u011fi gibi sonu\u00e7lanmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bununla birlikte yeme ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 bir \u00e7ok bireyde obezite ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sonu\u00e7tur.<\/p>\n\n\n\n
Yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ilgili ilk tutarl\u0131 bilgiler beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ortaya konmu\u015ftur. Besin ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yap\u0131c\u0131 maddelerin \u00f6d\u00fcl merkezinde benzer etkilere sahip olmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olarak kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte yeme ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 bireylerin besine ula\u015fmak i\u00e7in g\u00f6sterdikleri \u00e7aba ve arama davran\u0131\u015flar\u0131, madde ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 ki\u015filerin davran\u0131\u015flar\u0131 ile benzerlik g\u00f6stermektedir. Bu alanda yap\u0131lan hayvan deneyi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da yeme ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 ve madde ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 hayvanlarda bir\u00e7ok ortak \u00f6zellik tespit etmi\u015flerdir. Yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 terimi; anormal d\u00fczeyde a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketim g\u00f6steren spesifik yeme davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 tan\u0131mlamakta kullan\u0131lmaktad\u0131r.Bu tan\u0131mlama madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131 kriterlerini i\u00e7eren davran\u0131\u015flarla benzerlik g\u00f6stermektedir. \u00f6rne\u011fin bir madde ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen tolerans kavram\u0131 intoksikasyona yani zehirlenmeye yol a\u00e7acak kadar madde al\u0131nmas\u0131 iken yeme ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 i\u00e7in tolerans; doyma hissini sa\u011flayacak yemek yedi\u011fi halde rahats\u0131zl\u0131k duyacak kadar yemek yemeye devam etmesi. Madde ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 i\u00e7in yoksunluk, maddeye ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 anlarda s\u0131k\u0131nt\u0131 ve huzursuzluk hissi iken yeme ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131nda diet ve uzun s\u00fcreli a\u00e7l\u0131k durumlar\u0131nda yoksunluk ve disforik duygular olu\u015fmas\u0131d\u0131r. Madde kullan\u0131m\u0131 kesmek i\u00e7in yap\u0131lan giri\u015fimlerin yetersizli\u011fi ile yeme davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 kesmek ve kilo vermek ile ilgili davran\u0131\u015flardaki yetersizliklerin benzerli\u011fi. Maddenin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 problemlerin bilinmesine ra\u011fmen madde kullan\u0131m\u0131na devam edilmesi ile yeme davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 problemlerin bilinmesine ra\u011fmen davran\u0131\u015f\u0131 engelleyememe. <\/p>\n\n\n\n
Meta-analiz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n prevelans oranlar\u0131n\u0131 obez ve a\u015f\u0131r\u0131 kilolu pop\u00fclasyonlar \u00f6rnekleminde 24.9% iken sa\u011fl\u0131kl\u0131 BMI \u00f6rnekleminde 11.1% oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. Yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 35 ya\u015f \u00fcst\u00fc bireylerde 35 ya\u015f alt\u0131 bireylere g\u00f6re y\u00fckseklik g\u00f6stermektedir. Kad\u0131nlarda ileri ya\u015fla birlikte bu durum azalmaktad\u0131r. Yeme bozuklu\u011funa (anoreksiya, bulimia nevroza ve t\u0131k\u0131n\u0131rcas\u0131na yeme bozuklu\u011fu)sahip ki\u015filerin ruhsal rahats\u0131zl\u0131k belirtileri ile yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 tan\u0131 ve semptomlar\u0131 pozitif ili\u015fkili bulunmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n
Yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bireylerde ayn\u0131 zamanda y\u00fcksek oranda yeme a\u015fermesi rapor edilmi\u015ftir. Yeme a\u015fermesi, VK\u0130 ve bir\u00e7ok besin t\u00fcketimi (\u015feker, y\u00fcksek ya\u011fl\u0131, karbonhidrat\/ni\u015fasta ve fast food) ile ba\u011flant\u0131l\u0131 bulunmu\u015ftur. Yeme a\u015fermesi, diet uygulamalar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131 olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyebilmekte \u00f6nemli bir durumdur.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6d\u00fcl mekanizmas\u0131nda, madde ve besin a\u015fermesi aras\u0131nda benzer bulgular elde edilmi\u015ftir. bir ki\u015fi haz duydu\u011fu yada \u00f6d\u00fcllendirildi\u011fi bir davran\u0131\u015f geli\u015ftirir ise beynin strial b\u00f6lgesinde (\u00f6d\u00fcl merkezi )dopamin ve endojen opiatlargibi maddeler salg\u0131lanmaktad\u0131r yada miktarlar\u0131 bu b\u00f6lgede art\u0131\u015f g\u00f6stermektedir. Kokain gibi uyu\u015fturucu maddeler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda beynin bu b\u00f6lgesinde a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fczeyde striatal dopamin sal\u0131n\u0131m\u0131na neden olmaktad\u0131r. Besinler i\u00e7inde bunun do\u011fru oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. madde ba\u011f\u0131ml\u0131lar\u0131nda dopamin \u00f6d\u00fcl sistemindeki bozukluk yada duyarl\u0131l\u0131k ile ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. Obez bireylerlerde bunun benzer oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Dopamin \u00f6d\u00fcllendiricidir. Onun azalmas\u0131 yada blokaj\u0131 insan ve hayvanlarda lezzetli besinlerin rahatlat\u0131c\u0131 cevab\u0131n\u0131 bozmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden dopamin eksiklik yada yoksunluktaki etkisi sevmek yada ho\u015flanmaktan daha \u00f6nceliklidir. Besinler aras\u0131nda \u015fekerli (sukroz ve glukoz) \u00fcr\u00fcnlerin hedonik etkisi oldu\u011fu ve \u00f6d\u00fcl merkezinin aktive olmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. G\u0131da yoksunlu\u011funa b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f farelerde yap\u0131lan hayvan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda beyne d\u0131\u015fardan verilen dopamin ile farelerde yemeye kar\u015f\u0131 dayanma artmaktad\u0131r. Bununla birlikte, \u015fekerli ve ya\u011fl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin t\u00fcketilmesi madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131na benzer n\u00f6ropeptitlerin sal\u0131n\u0131m\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Obez bireylerde striatal (\u00f6d\u00fcl merkezindeki ) dopamin miktar\u0131n\u0131n azalm\u0131\u015f oldu\u011fu bir \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma ile tutarl\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00f6sterilmi\u015ftir. yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ilgili davran\u0131\u015flar\u0131n devam etmesi de bu b\u00f6lgedeki dopamin miktar\u0131n\u0131 artt\u0131rmaya y\u00f6neliktir. Ba\u011f\u0131ml\u0131lkla ili\u015fkili bug\u00fcne kadar yap\u0131lan genetik \u00e7al\u0131\u015fmlarda en tutarl\u0131 gen DRD2 geni olmu\u015ftur. DRD2 geninde A1 alel varl\u0131\u011f\u0131nda %30-40 striatal dopamin azalmas\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Asl\u0131nda yeme davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan bu genetik d\u00fczensizli\u011fi telafi etme \u00e7abas\u0131d\u0131r. Bununla birlikte A1 aleli ve beslenme davran\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiye y\u00f6nelik yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda yeme iste\u011finde art\u0131\u015f, a\u015ferme, \u00f6d\u00fcl beklentisi aras\u0131ndaki ili\u015fki g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Geli\u015fen teknoloji, g\u0131dalar \u00fczerinde y\u00fcksek teknoloji ile eklenen katk\u0131 maddelerini ve tatland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f paketlerde yada \u00fcr\u00fcnlerde y\u00fcksek kalorili g\u0131dalar\u0131n olu\u015fumu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmu\u015ftur. Kar amac\u0131 g\u00fcden \u00fcr\u00fcnler kullan\u0131c\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan k\u0131sa s\u00fcreli \u00f6d\u00fcl merkezinde a\u015f\u0131r\u0131 dopamin sal\u0131n\u0131m\u0131 ile \u00f6d\u00fcl merkezinin d\u0131\u015fardan s\u00fcrekli tetiklenerek uyar\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etmeye duyarl\u0131 hale getirmektedir. G\u0131da ya ula\u015fmak ile ilgili engellerin kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ve dakikalar i\u00e7erisinde sipari\u015f ile bireyin \u00f6n\u00fcne konuluyor olmas\u0131, yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131s\u0131 olmamak i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f engelleri kald\u0131rmaktad\u0131r. Stres e\u015fi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fck bireyler i\u00e7in stres giderici olarak kullan\u0131lan g\u0131da bir s\u00fcre sonra yeme ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in madde ye d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.
\u0130brahim TAYMUR
Psikiyatri Uzman\u0131 Do\u00e7ent Doktor – 21.03.2021<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Obezite d\u00fcnya genelinde epidemik bir sorun olarak yer almaktad\u0131r. G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e do\u011fal \u00fcr\u00fcnlerden paketlenmi\u015f \u00fcr\u00fcnlere ge\u00e7i\u015f art\u0131\u015f g\u00f6stermekte ve buda beraberinde obeziteyi artt\u0131rmaktad\u0131r. D\u00fcnya genelinde erkeklerde %36 kad\u0131nlarda %38 oran\u0131nda g\u00f6z\u00fckmektedir. Obezite v\u00fcc\u00fcd kitle endeksinin(VK\u0130) 25 ve \u00fcst\u00fc olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. VK\u0130 < 18.D\u00fc\u015f\u00fck kilolu, 18.5 \u2013 24 Normal kilolu, 25 \u2013 29 Y\u00fcksek kilolu, 30…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":96,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":107,"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34\/revisions\/107"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/96"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wordpress.hadibuddy.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}